OHSecurity is developed by Orange Hat Studios
X

Right Click

No right click

MAKALELER

AVUKAT TOLGA ERSOY

CEZA HUKUKU VE TAZM─░NAT HUKUKU YÖNÜNDEN BASIN YOLUYLA HAKARET─░N UNSURLARI
16.08.2013

Bir ┼čahs─▒n ele┼čtirisini konu edinen bas─▒n yoluyla yay─▒nlanan yaz─▒larda, ki┼čilik haklar─▒na tecavüz edilebilir. Genel olarak, ele┼čtiride bulunmak, izin verilen ve hatta gerekli olan bir faaliyet oldu─čundan hukuka ayk─▒r─▒ olmas─▒ söz konusu de─čildir.

S─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čm─▒┼č bir ele┼čtiride dahi hukuka uygunluk sebepleri mevcut olabilir. Önemli olan, yap─▒lan ele┼čtirinin gereksiz yere ki┼čilik haklar─▒n─▒ ihlal etmemesidir. Yani, ele┼čtiri esas itibariyle hakl─▒ veya me┼čru bir menfaat temelinde yap─▒lmal─▒d─▒r. Ele┼čtiri, nesnellik içinde bir sonuca varmal─▒d─▒r. Yaln─▒zca hakaret edilmesi ele┼čtiri addolunamaz.

Hukuk doktrininde, yay─▒n yoluyla hakaretlerin unsurlar─▒na dair muhtelif görü┼čler bulunmaktaysa da, Yarg─▒tay dört temel unsurun mevcudiyetini saptam─▒┼čt─▒r. ┼×öyle ki;

“Bu ba─člamda, gerek devaml─▒l─▒k kazanan yarg─▒sal kararlarda ve gerekse doktrinde ifade edilen görü┼člerden hareketle, Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen ilkelere göre; yay─▒n yoluyla yap─▒lan eylemin ki┼čilik haklar─▒na sald─▒r─▒ niteli─činde olup olmad─▒─č─▒n─▒n saptanmas─▒nda, ‘gerçe─če uygunluk’, ‘kamusal ilgi ve toplumsal yarar’, ‘güncellik’ ve ‘┼čekle uygunluk’ unsurlar─▒n─▒n bulunup bulunmad─▒─č─▒n─▒n ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ zorunludur.” (Yarg─▒tay Hukuk Genel Kurulu’nun 2012/4-1162 E. 2013/631 K. say─▒l─▒ 8.5.2013 tarihli ilam─▒.)

Oldukça yak─▒n tarihli olan i┼čbu içtihat ile çizilmi┼č olan s─▒n─▒rlar uygulamada nas─▒l ele al─▒nacakt─▒r? Bas─▒n özgürlü─čünün tabi olaca─č─▒ s─▒n─▒rlar, Yarg─▒tay Hukuk Genel Kurulu’nun 2002/4-402 E. 2002/412 K. say─▒l─▒ 15.5.2002 tarihli ilam─▒nda ┼ču ┼čekilde de─čerlendirilmi┼čtir:

“Bas─▒n─▒n, kamu görevi yaparken gözönünde tutulan amaç ile Ki┼čilik haklar─▒na verilen zarar aras─▒nda aç─▒k bir orans─▒zl─▒k varsa, objektiflikten ayr─▒l─▒p, haber s─▒n─▒r─▒n─▒ a┼čarak, geni┼čletici ve yanl─▒┼č yorumlarda bulunarak, gerçek d─▒┼č─▒ haber verilir, yersiz ┼čekilde onur k─▒r─▒c─▒ sözler kullan─▒l─▒r, dürüstlük kural─▒na ayk─▒r─▒ davran─▒l─▒r ve ki┼čisel nedenlerle salt sansasyon yaratmak için yay─▒n yap─▒l─▒rsa bu hukuka ayk─▒r─▒ olur.” (Yarg─▒tay Hukuk Genel Kurulu’nun   2002/4-402 E. 2002/412 K. say─▒l─▒ 15.5.2002 tarihli ilam─▒.)

─░┼čbu içtihatta, gazetecinin görevinin yay─▒nlad─▒─č─▒ olay─▒n do─črulu─čunu ve gerçekli─čini ara┼čt─▒rmas─▒ oldu─ču belirtilerek,  gazetecinin bir olay─▒ do─čru kabul edebilmesi için arayaca─č─▒ desteklerin objektif yönden güven verici ve inand─▒r─▒c─▒ olmas─▒n─▒n ölçüsü belirlenirken yay─▒nc─▒l─▒─č─▒n özel cürümünün gözetilmesi gerekti─či, yay─▒nlanacak haber üçüncü ki┼čilere a─č─▒r bir zarar verebilecekse, do─črulu─čun denetlenmesi görevinin, daha kat─▒ ölçütlere ba─članmas─▒ gerekti─či de belirtilmi┼čtir.

Yarg─▒tay Ceza Genel Kurulu da, konuyu cezai boyutuyla ele al─▒rken, Hukuk Genel Kurulunun vurgulad─▒─č─▒ ilkeleri vurgulamaktad─▒r. Nitekim, Yarg─▒tay Ceza Genel Kurulu’nun  2009/9-190 E. 2009/253 K. say─▒l─▒ 3.11.2009 t. ilam─▒ ile ele┼čtiri hak ve görevi kötüye kullan─▒lmamas─▒ gerekti─či belirtilmek suretiyle, bas─▒n özgürlü─čünün de s─▒n─▒rlar─▒ çizilmi┼čtir:

“Bir eylemin hukuk düzeni taraf─▒ndan cezaland─▒r─▒lmas─▒ ancak onu hukuka uygun k─▒lan, di─čer bir anlat─▒mla hukuka ayk─▒r─▒l─▒─č─▒ ortadan kald─▒ran bir nedenin bulunmamas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu kapsamda, bas─▒n yoluyla i┼členen suçlarda hukuka uygunluk nedeni olu┼čturan haber verme ve ele┼čtiri hakk─▒ üzerinde de durulmas─▒nda yarar bulunmaktad─▒r. Temelini Anayasa'n─▒n 28 ve devam─▒ maddelerinden alan haber verme ve ele┼čtirme hakk─▒n─▒n kabulü için, aç─▒klama veya ele┼čtiriye konu olan haberin gerçek ve güncel olmas─▒, aç─▒klanmas─▒nda kamu ilgi ve yarar─▒n─▒n bulunmas─▒, aç─▒klan─▒┼č ┼čekliyle konusu aras─▒nda dü┼čünsel bir ba─č bulunmas─▒ gerekir. Dü┼čünce özgürlü─čü ve dolay─▒s─▒yla ele┼čtiri, demokratik toplumlarda vazgeçilmez bir hakt─▒r. Toplumun ilerlemesi ve yarar─▒ için zorunludur. ─░fade özgürlü─čü sadece lehte oldu─ču kabul edilen veya zarars─▒z veya ilgilenilmeye de─čmez görülen haber ve dü┼čünceler için de─čil, devletin veya nüfusun bir bölümünün aleyhinde olan, onlar─▒ rahats─▒z eden haber ve dü┼čünceler için de uygulan─▒r. Bu demokratik toplum düzeninin ve ço─čulculu─čun gere─čidir. Ele┼čtiri de kayna─č─▒n─▒ bu özgürlükten al─▒r, ele┼čtirinin do─čas─▒ndan kaynaklanan sertlik suç olu┼čturmaz, ele┼čtiri övgü olmad─▒─č─▒na göre, sert, k─▒r─▒c─▒ ve incitici olmas─▒ da do─čald─▒r. Ancak, ele┼čtiri hak ve görevi kötüye kullan─▒lmamal─▒, yaz─▒da küçültücü, incitici, abart─▒l─▒ sözlerden kaç─▒n─▒lmal─▒d─▒r. Say─▒lan ö─čelerden birisinin olmamas─▒ halinde, haber verme ve ele┼čtiri hakk─▒ndan söz edilemeyecek, eylem hukuka ayk─▒r─▒ olacakt─▒r.” (Yarg─▒tay Ceza Genel Kurulu’nun  2009/9-190 E. 2009/253 K. say─▒l─▒ 3.11.2009 t. ilam─▒.)

Yarg─▒tay Hukuk Genel Kurulu ve Ceza Genel Kurulu’nun ilgili içtihatlar─▒nda ortak nokta, yay─▒n yoluyla yap─▒lan fiilin ki┼čilik haklar─▒na sald─▒r─▒ niteli─činde olup olmad─▒─č─▒n─▒n saptanmas─▒nda belirlenen dört unsur olan ‘gerçe─če uygunluk’, ‘kamusal ilgi ve toplumsal yarar’, ‘güncellik’ ve ‘┼čekle uygunluk’ kriterlerinin mevcut olup olmad─▒─č─▒n─▒n tetkik edilmesi zaruretidir. Bir ┼čahs─▒n ki┼čilik haklar─▒n─▒ ihlal eden bir haberde, bu unsurlar─▒n mevcut olmamas─▒ halinde, hem cezai sorumluluk, hem de tazminat sorumlulu─ču do─čacakt─▒r.

X

Right Click

No right click